| Stryj | |||||
|
|||||
| Państwo |  Ukraina |
||||
| Obwód |  lwowski |
||||
| Powierzchnia | 17 km² | ||||
| Położenie | 49° 15' N 23° 51' E |
||||
| Ludność (2004) • liczba ludności |
57 600 |
||||
| Miasta partnerskie |  Leszno Zbąszynek Nowy Sącz |
||||
|
Położenie na mapie Ukrainy
  Stryj
|
|||||
 |
|||||
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|||||
| Strona internetowa miasta | |||||
Stryj (ukr. Стрий, węg. Sztrij) – dawne wolne miasto królewskie, położone nad rzeką Stryj, dopływem Dniestru. Obecnie w obwodzie lwowskim, na Ukrainie, centrum rejonu. Liczy 63 tys. mieszkańców (2001). Duży węzeł kolejowy, przemysł maszynowy, drzewny, spożywczy, materiałów budowlanych.
Spis treści |
edytuj Demografia
edytuj Nazwa
Dawne nazwy : Stryg, Stry, Stryj, Strig, Strigenses, Stryi, Strey, Striig, Strya, Sthryensis, Sthrya, Stryei, Stri. Nazwa ma etymologię proto-idoeuropejską, w znaczeniu – struga, strumień, strumyk (celtycki – sruami), nm. – stromm, perski – struth (river), Hindu – sravati, łot. – straume, litewski – sriatas, strautas.
edytuj Historia
- Pierwsze wzmianki pochodzą z 1385 r. Odnotowano istnienie osady i świątyni chrześcijańskiej. W połowie XIV w. wraz z ziemią halicką został przez Kazimierza Wielkiego włączony do Polski, ziemia przemyska, województwo ruskie do roku 1772,
- w 1403 r. został darowany przez Władysława Jagiełłę najmłodszemu bratu, księciu Świdrygielle
- w 1431 r. uzyskał prawa miejskie. W tym czasie król zezwolił rycerzowi Tarło na odbudowę zniszczonego miasta.
- w 1460 król Kazimierz Jagiellończyk nadał miastu prawa magdeburskie. Miasto otrzymało liczne przywileje i ulgi: pozwolenie na doroczne jarmarki i sobotnie targi, połów ryb, wycinkę drzew w królewskich lasach, sprzedaż wina i piwa beczkowego w piwnicy pod ratuszem, budowę na rynku sukiennic.
- Jako powiat był jednostką administracyjna w okresie I Rzeczypospolitej, Województwo ruskie od XV w. do 1772 r.
- dalszych przywilejów udzielił Zygmunt I Stary, a następnie Zygmunt II August przyznając z dóbr królewskich łany pod uprawę pasz dla bydła.
- Stefan Batory zobowiązał kupców przywożących sól do zatrzymywania się w mieście na trzy dni, w 1576 r. nadał Żydom przywilej kupowania domów i zakładania sklepów. W połowie XVII w. istniały w Stryju liczne cechy: kupiecki, krawiecki, kuśnierski, tkacki, garncarski, kowalski, ślusarski, kołodziejski, piekarski, bednarski, słodowników, postrzygaczy i najliczniejszy szewski ze specjalnymi przywilejami nadanymi już w 1591 r. przez Zygmunta III Wazę.
- korzyści z królewskich przywilejów często były niwelowane przez najazdy Tatarów, Kozaków, Turków, Wołochów, morowe powietrze, pożary czy zbrojne zatargi mieszczan ze szlachtą pobliskiego Zapłatyna. W uporaniu się z tymi klęskami pomógł Jan Sobieski, sprawujący urząd stryjskiego starosty. Na długiej liście starostów widnieją takie nazwiska jak: hetman Jan Tarnowski, hetman Stanisław Koniecpolski, Mikołaj Sieniawski syn hetmana wielkiego koronnego, Stanisław Ciołek Poniatowski ojciec króla Stanisława Augusta, a kończy Kazimierz Poniatowski.
- w 1772 w wyniku pierwszego rozbioru Polski miasto wraz z całą Małopolską Wschodnią wchodzi w skład cesarstwa austriackiego
- 1886 – wielki pożar zniszczył doszczętnie miasto
- 1872 – budowa pierwszej linii kolejowej
- w dwudziestoleciu międzywojennym siedziba powiatu (w województwie stanisławowskim). Skład narodowościowy: Polacy – 34,5%, Żydzi – 35,6%, Ukraińcy – 28,0%, Niemcy – 1,6%.
- wrzesień 1939 – pierwsza okupacja sowiecka. Masowe aresztowania Polaków podejrzewanych o działalność patriotyczną
- 1940-1941 – masowe deportacje mieszkańców na Syberię i do Kazachstanu
- w nocy z 1 na 2 lipca 1941 wycofujący się z miasta sowieci rozstrzelali wielu więźniów więzienia w Stryju
- 1942 – utworzenie przez hitlerowców getta w którym uwięziono ok. 15 tys. Żydów z miasta i okolicy
- 1943 – likwidacja getta przez hitlerowców i ukraińskie oddziały pomocnicze. Zamordowano wówczas na miejscu lub wywieziono na miejsce kaźni w pobliskim Hołbutowie lub do obozu zagłady w Bełżcu wszystkich Żydów
- 5 sierpnia 1944 – zdobycie miasta przez Armię Czerwoną[1] i współdziałające z nią oddziały Armii Krajowej (Akcja Burza).
edytuj Kościoły
Od 1396 parafia w Stryju należała do diecezji przemyskiej (dwa lata wcześniej należała do archidiecezji halickiej). W 1594 parafia weszła w skład dekanatu w Samborze, a w 1787 przeszła do archidiecezji lwowskiej, do dekanatu halickiego. Na początku XIX w. Stryj był centrum dekanatu stryjskiego. Aktualnie w skład dekanatu stryjskiego wchodzą parafie: Borysław, Brzozdowce, Chodorów, Drohobycz, Medenice, Mikołajów, Morszyn, Nowosielce, Rozdół, Skole, Słońsk, Stryj, Sucha Dolina, Truskawiec, Wołoszcza, Żydaczów, Żurawno.
- Kościół pw. Narodzenia Matki Bożej
- 1396 – za założyciela kościoła pw. Narodzenia Matki Bożej uważa się Kazimierza Wielkiego
- lata 20. XV w. – budowa murowanego kościoła
- 1640 – po pożarze mieszczanie odbudowali świątynię, większą od poprzedniej
- 1722 – po kolejnym pożarze (zniszczony dach, wieża i dzwony) siłami mieszczan i proboszcza ks. Franciszka Rogaczewskiego świątynia została odremontowana
- 1743 – wizytuje parafię abp. Wacław Sierakowski, metropolita lwowski
- 1827, październik – pożar znów zniszczył dach, wieżę i dzwony
- 17 kwietnia 1886 – pożar całkowicie zniszczył świątynię, również obraz z głównego ołtarza Narodzenie Matki Bożej
- 1891 – koniec odbudowy kościoła, której dokonał ks. Ludwik Ollender – dobudowano nową zakrystię, poszerzono główną nawę, zbudowano nową wieżę
- 1894 – kościół poświęcił ks. Jan Puzyna, biskup pomocniczy archidiecezji lwowskiej
- 1935 – abp Bolesław Twardowski koronował obraz Matki Bożej Stryjskiej z głównego ołtarza i poświęcił dzwony
- po wojnie kościół był cały czas czynny. Przyjeżdżali do niego wierni m.in. ze Skolego, Truskawca, Drohobycza.
- 8 września 1995 – świątynia była ogłoszona Sanktuarium Matki Bożej Wspomożycielki Ludzkich Nadziei
- 26 czerwca 2001 – Ojciec Święty Jan Paweł II podczas swojej pielgrzymki na Ukrainę we Lwowie poświęcił koronę Matki Bożej Stryjskiej
- 9 września 2001 – kard. Marian Jaworski koronował obraz Matki Bożej Stryjskiej
- Kościół pw. Marii Magdaleny
- XVI w. – został zbudowany kościół pw. Marii Magdaleny
- 1687 – otrzymali ten kościół oo. Franciszkanie, którzy zbudowali przy kościele klasztor
- 1787 – kasata józefińska, władze austriackie zamykają kościół i klasztor, w okresie późniejszym przekazali go grekokatolikom
- 1945 – po wydarzeniach pseudosoboru lwowskiego cerkiew greckokatolicką zamknięto, a świątynię wkrótce przekazano Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej
- 1990 – świątynię oddano grekokatolikom
- Kościół pw. św. Józefa (ss. Serafitek)
- 1897 – siostry rozpoczynają swoja posługę w Stryju
- 1907 – abp J. Bilczewski, metropolita lwowski dokonał poświęcenia kamienia węgielnego pod budowę kościoła pw. św. Józefa
- 1910 – ukończenie budowy kościoła
- 1946 – po wojnie kościół władze zamknęły; najpierw w nim był skład żelazny, później – meblowy
- 1999 – kościół oddany Ukraińskiej Prawosławnej Cerkwi Autokefalicznej
- Kaplica Najświętszej Marii Panny (XVII w.)
edytuj Słynni mieszkańcy
- Artur Grottger
- Józef Koffler
- Kornel Makuszyński
- Julian Stryjkowski
- Kazimierz Wierzyński
- Zbyszko Cyganiewicz
- Imelda Żak
- Zygmunt Szendzielarz (Szyndzielarz) pseud. "Łupaszko", ur. w Stryju, 12 lutego 1910, jeden z najsławniejszych kresowych powstańców-zagończyków.
- Antoni Celowski, ur. w Stryju w 1783 r. Po studiach we Lwowie rozpoczął w r.1807 pracę w państwowej administracji Księstwa Warszawskiego, a od 1825 r. pełnił funkcję komisarza fabryk na terenie nowo powstałego Królestwa Polskiego. Zajmował się też badaniami naukowymi. Opracował m.in. w 1827 r. technologię produkcji cukru z pszenicy. Zmarł 26 czerwca 1855 w Wiedniu. (na podstawie "Kresy Wschodnie – Stryj" opr. Adama Żarnowskiego)
- Kazimierz Nowak
- Andrzej Nosowicz ur.18 listopada 1867 r w Stryju. Studia na Politechnice Lwowskiej. Od 1910 zastępca naczelnika służb technicznych w Dyrekcji Kolei Północnych w Wiedniu z siedzibą w Krakowie. Budowniczy linii kolejowych Tarnopol-Halicz, Lwów-Podhajce. W Polsce niepodległej naczelnik Dyrekcji Kolei Państwowych i od 1923 minister kolei żelaznych. Zmarł w 1940 r.
- Jan Kociniak
- Danuta Baduszkowa
- Erazm Semkowicz ur.1878 r. we Lwowie, zm. 1945 r. w Sanoku, adwokat i senator RP
edytuj Pobliskie miejscowości
- Bolechów
- Chodorów
- Derżów
- Dolina
- Drohobycz
- Kałusz
- Morszyn
- Sambor
- Skole
- Truskawiec
- Żydaczów
- Kochawina miejsce kultu Maryjnego, cudowny obraz MB Kochawińskiej, obecnie w Gliwicach
edytuj Bibliografia
- "Kresy Wschodnie – Stryj" opr. Adama Żarnowskiego
edytuj Linki zewnętrzne
- Kresy Wschodnie – Stryj
- Stryj w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XI (Sochaczew – Szlubowska Wola) z 1890 r.
- Kościół NMP w Stryju
edytuj Przypisy
|
|||||||||||
|
|||||||
|
||||||||||
