| Zakopane | |||
|
|||
|
|||
| Dewiza: brak | |||
| Województwo | małopolskie | ||
| Powiat | tatrzański | ||
| Gmina • rodzaj |
Zakopane miejska |
||
| Prawa miejskie | 1933 | ||
| Burmistrz | Janusz Majcher | ||
| Powierzchnia | 84 km² | ||
| Położenie (punkt) | 49° 18' N 19° 57' E |
||
| Wysokość | od 750 do 2301 m n.p.m. | ||
| Ludność (2005) • liczba • gęstość |
27 647 329,1 os./km² |
||
| Strefa numeracyjna |
18 | ||
| Kod pocztowy | 34-500 do 34-504 | ||
| Tablice rejestracyjne | KTT | ||
Położenie na mapie Polski  Zakopane
|
|||
| TERC10 (TERYT) |
2121617011 | ||
| Miasta partnerskie |  Poprad Saint-Dié-des-Vosges Siegen Sopot Stryj Vysoke Tatry |
||
|
Urząd miejski 3
ul. Kościuszki 13 34-500 Zakopanetel. 18 201-40-31; faks 18 202-04-44 |
|||
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|||
| Strona internetowa miasta | |||
.JPG&filetimestamp=20080315155617)
Zakopane – miasto i gmina w województwie małopolskim, siedziba powiatu tatrzańskiego. W latach 1977–1994 miejscowość była siedzibą gminy Tatrzańskiej. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa nowosądeckiego.
Według danych z II kwartału 2005 r. 2 miasto miało 27 647 mieszkańców i jest drugim co do wielkości po Nowym Targu miastem Podhala.
Zakopane jest największym ośrodkiem miejskim w bezpośrednim otoczeniu Tatr, dużym ośrodkiem sportów zimowych, od dawna nazywane nieformalnie zimową stolicą Polski. W granicach administracyjnych miasta znajduje się także znaczna część Tatrzańskiego Parku Narodowego (od Doliny Suchej Wody do Doliny Małej Łąki). Liczbę turystów odwiedzających całe Tatry ocenia się na około 2-3 mln rocznie.
Spis treści |
edytuj Historia
Zakopane powstało jako osada na miejscu sezonowych osad pasterskich. Pierwszy (zaginiony) przywilej osadniczy wydał podobno Stefan Batory w 1578 roku, który to przywilej został zatwierdzony przez króla Michała Wiśniowieckiego przywilejem osadniczym w 1670 roku (znanym tylko z odpisów – nie zachował się oryginał). W 1676 roku wieś liczyła 43 mieszkańców (wraz z Olczą i Poroninem). Pierwotnie osada należała do króla, później do cesarsko-królewskiego skarbu austriackiego. W 1824 roku Zakopane wraz z częścią Tatr zostało sprzedane rodzinie Homolasców. W XVIII wieku w Kuźnicach zbudowano hutę żelaza (w XIX wieku był to największy zakład metalurgiczny w Galicji). Rozkwit Zakopanego rozpoczął się w drugiej połowie XIX w., kiedy to właściwości klimatyczne Zakopanego zaczął popularyzować Tytus Chałubiński. W roku 1876 Towarzystwo Tatrzańskie otworzyło w Zakopanem szkołę snycerską. W 1886 r. zostało uznane za uzdrowisko. W 1889 roku Zakopane liczyło już 3000 mieszkańców. W tymże też roku kupił je na licytacji (wraz z dużą częścią Tatr) hrabia Władysław Zamoyski – "mąż opatrznościowy" Tatr polskich, który stworzył podwaliny obecnego parku narodowego. W 1933 roku Zakopane uzyskało prawa miejskie. W czasie II wojny światowej Zakopane stało się ważnym punktem przerzutowym na Węgry. W podziemiach hotelu "Palace" mieścił się areszt Gestapo
Na początku marca 1940 w wilii "Tadeusz" przy drodze do Białego miała miejsce III Metodyczna Konferencja NKWD i Gestapo, na której omówiono metody pracy operacyjnej przeciwko polskiemu podziemiu i wymieniono się informacjami.
edytuj Geografia
edytuj Położenie
Miasto położone jest u stóp Tatr, w Rowie Podtatrzańskim (Kotlina Zakopiańska), nad kilkoma potokami, których wody ostatecznie wpadają do rzeki Zakopianka (dopływ Białego Dunajca). Jest najwyżej położonym miastem Polski. W granicach administracyjnych miasta znajduje się część Tatr (z najwyższym punktem jakim jest wierzchołek Świnicy – 2301 m n.p.m.). Jednak pomijając tereny TPN to miasto leży na wysokości 750-1126 m n.p.m. Centralny punkt Zakopanego – skrzyżowanie ul. Krupówki i Kościuszki leży na wysokości 838 m n.p.m. Na północy rozciąga się pasmo Gubałówki, a na południu nad miastem góruje Giewont.
edytuj Struktura powierzchni
Według danych z roku 2005 6, Zakopane ma obszar 84,35 km², w tym:
- użytki rolne: 31%
- użytki leśne: 57%
Miasto stanowi 17,89% powierzchni powiatu.
edytuj Demografia
Dane z 30 czerwca 2004 2:
| Opis | Ogółem | Kobiety | Mężczyźni | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
| jednostka | osób | % | osób | % | osób | % |
| populacja | 27 647 | 100 | 15 005 | 54,3 | 12 642 | 45,7 |
| gęstość zaludnienia (mieszk./km²) |
329,1 | 178,6 | 150,5 | |||
Według danych z roku 2005 6, średni dochód na mieszkańca wynosił 2202,90 zł.
edytuj Klimat
| Średnia temperatura i opady dla Zakopanego | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Miesiąc | Sty | Lut | Mar | Kwi | Maj | Cze | Lip | Sie | Wrz | Paź | Lis | Gru | Roczna |
| Średnie najwyższe temperatury °C | -7 | -7 | -4 | -2 | 4 | 8 | 11 | 10 | 7 | 3 | -2 | -4 | 2 |
| Średnie najniższe temperatury °C | -11 | -12 | -8 | -6 | -1 | 4 | 5 | 5 | 2 | -1 | -6 | -8 | -3 |
| Opady mm | 116.8 | 78.7 | 78.7 | 116.8 | 137.2 | 208.3 | 205.7 | 162.6 | 83.8 | 96.5 | 83.8 | 106.7 | 1 468,1 |
| Źródło: Weatherbase[1] 15.12.2008 | |||||||||||||
edytuj Kultura i sztuka
edytuj Znaczenie dla kultury polskiej
Pod koniec XIX wieku Zakopane stało się ważnym ośrodkiem kulturalnym, odwiedzanym (lub zamieszkanym) przez takie sławne postacie polskiej kultury jak: H. Sienkiewicz, W. Orkan, St. Witkiewicz, S. Żeromski, Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Jan Kasprowicz, Mieczysław Karłowicz, Karol Szymanowski, Stanisław Ignacy Witkiewicz i inni. Stanisław Witkiewicz (ojciec) jest autorem tzw. stylu zakopiańskiego (zwanego też od jego nazwiska witkiewiczowskim) w budownictwie. Z pobytem letników a później także osiedlającej się w Zakopanem inteligencji nastąpił rozwój turystyki i taternictwa. W 1873 r. zawiązało się Towarzystwo Tatrzańskie, którego celem było propagowanie wiedzy o Tatrach, badanie ich, ułatwienie turystyki, ochrona przyrody i popieranie miejscowego rozwoju. Wśród inicjatorów powstania Towarzystwa był Tytus Chałubiński, ks. Józef Stolarczyk, Walery Eljasz-Radzikowski i inni. Działalności tego Towarzystwa Zakopane zawdzięcza pierwsze oświetlenie, organizację poczty i telegrafu, budowę Dworca Tatrzańskiego. Rozwój taternictwa i powtarzające się wypadki były powodem powołania Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego (1909). Inicjatorem jego powstania był przede wszystkim Mariusz Zaruski. Z pobytem letników związana jest także historia teatru w Zakopanem. Pierwsze przedstawienia wystawiane były przez zespoły amatorskie tworzone przez gości, ale już w 1892 Zakopane odwiedza zespół teatralny złożony z zawodowych aktorów. Powołany w 1900 r. Związek Przyjaciół Zakopanego zainicjował powstanie stałego teatru amatorskiego, a od 1904 sezonowego zespołu zawodowego. W Zakopanem występowała Helena Modrzejewska, Antonina Hoffman, Irena i Ludwik Solski i inni. W latach międzywojennych działał w Zakopanem Teatr Formistyczny.
Z działalnością Związku Przyjaciół Zakopanego związana jest także budowa pomnika Tytusa Chałubińskiego i powstanie pierwszych stowarzyszeń sportowych. Do najsławniejszych zabytków zaliczane są: barokowy drewniany kościółek obok zabytkowego Cmentarza Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku; zabytkowa góralska zabudowa drewniana; budowle w stylu zakopiańskim; wille (np. Koliba, Pod Jedlami, Atma i inne).
edytuj Muzea i galerie sztuki
- Muzeum Tatrzańskie im. dra Tytusa Chałubińskiego
- Muzeum Stylu Zakopiańskiego w willi Koliba
- Muzeum Przyrodnicze Tatrzańskiego Parku Narodowego
- Muzeum Kornela Makuszyńskiego
- Muzeum Jana Kasprowicza
- Muzeum Karola Szymanowskiego w willi "Atma"
- Galeria Władysława Hasiora
- Miejska Galeria Sztuki
- Muzeum Męczeństwa
edytuj Turystyka i sport
Zakopane wielokrotnie organizowało ważne imprezy sportowe. Rokrocznie na Wielkiej Krokwi odbywa się Puchar Świata w skokach narciarskich. W mieście tym trzykrotnie odbywały się mistrzostwa świata w narciarstwie klasycznym: w latach 1929, 1939 oraz w 1962 oraz jeden raz mistrzostwa świata w narciarstwie alpejskim w 1939 roku. Miasto kandydowało do organizacji Mistrzostw Świata w Narciarstwie Klasycznym 2011 (przegrana z Oslo) i Mistrzostw Świata w Narciarstwie Klasycznym 2013 (przegrana z Val di Fiemme). Miasto starało się też (bezskutecznie) o organizację w 2006 roku Zimowych Igrzysk Olimpijskich (wygrał Turyn).
Liczne sanatoria i domy wypoczynkowe oraz duża baza noclegowa, czynią z Zakopanego miejscowość atrakcyjna dla turystów. Główną atrakcją turystyczną są Tatry. Inne to:
- kolej linowo-terenowa na Gubałówkę
- kolejka linowa na Kasprowy Wierch
- kolej linowo-krzesełkowa na Butorowy Wierch
- skocznia narciarska Wielka Krokiew
- Teatr im. Stanisława Ignacego Witkiewicza
- liczne festiwale i imprezy folklorystyczne (Jesień Tatrzańska i Międzynarodowy Festiwal Folkloru Ziem Górskich)
edytuj Kościoły i związki wyznaniowe
- Kościół rzymskokatolicki – 10 parafii rzymskokatolickich (zobacz: dekanat Zakopane). Najbardziej znane kościoły i kaplice dekanatu to:
- Kościół Najświętszej Rodziny
- Stary Kościółek Matki Bożej Częstochowskiej
- Sanktuarium Matki Bożej Fatimskiej
- Kościół Świętego Krzyża w Zakopanem
- Kościół Św. Antoniego z Padwy w Zakopanem
- Kościół św. Jana Apostoła i Ewangelisty na Harendzie
- Kaplica Najświętszego Serca Pana Jezusa w Jaszczurówce
- Kaplica Matki Boskiej Jaworzyńskiej Królowej Tatr na Wiktorówkach
- Kaplica Matki Boskiej Nieustającej Pomocy na Gubałówce
- Kościoły protestanckie
- Kościół Adwentystów Dnia Siódmego – zbór
- Kościół Zielonoświątkowy – zbór
- Inne
- Świadkowie Jehowy – 2 zbory z Salą Królestwa
edytuj Komunikacja
Komunikację autobusową zapewnia PKS i przewoźnicy prywatni (ci ostatni głównie z Krakowem). Po mieście kursują linie komunikacji miejskiej obsługiwane przez PKS i przewoźników prywatnych tzw. busy które mają główny punkt pod barem Fis, po przeciwnej stronie skrzyżowania przy dworcach kolejowym i autobusowym PKS. W sezonie letnim i zimowym zapewniają komunikację z centrum miasta do początków szlaków turystycznych prowadzących w Tatry i okolice Zakopanego, oraz zimą do wyciągów i tras narciarskich (m.in. do wylotów dolin: Chochołowskiej, Kościeliskiej, Małej Łąki, Strążyskiej, Białego, do Kuźnic – dolna stacja kolei linowej na Kasprowy Wierch, tras narciarskich pod Nosalem, Jaszczurówki, Toporowej Cyrhli, Brzezin, Zazadniej, Wierchporońca, na Głodówkę, do granicy na Łysej Polanie, Palenicy Białczańskiej (droga do Doliny Roztoki i Morskiego Oka), do Bukowiny Tatrzańskiej, Poronina, Białego Dunajca, Małego Cichego, Murzasichla, Olczy, na Szymoszkową Polanę, do dolnej stacji wyciągu na Butorowy Wierch, do Kościeliska i Witowa). Opłaty wynoszą od dwóch do sześciu – ośmiu złotych od osoby zależnie od trasy. Tabor to prywatne mikrobusy zabierające od dziesięciu do 22 osób, jest możliwość zabrania bagażu (plecaka), a zimą nart, większość jest wyposażona w środki łączności. Jeden z mikrobusów dostosowany jest do transportu osób niepełnosprawnych.
edytuj Miasta partnerskie
Poprad (od 25 czerwca 1993)
Saint-Dié-des-Vosges (od 14 lipca 1990)
Siegen (od 21 kwietnia 1989)
Sopot (od 20 marca 1993)- Vysoke Tatry (od 5 września 2003)
Stryj (od 6 czerwca 2004)
Przypisy
- ↑ Weatherbase: Historical Weather for Sandomierz, Poland (en). [dostęp 15.12.2008].
edytuj Sąsiednie gminy
Bukowina Tatrzańska, Kościelisko, Poronin. Gmina sąsiaduje ze Słowacją.
edytuj Zobacz też
- Puchar Świata w skokach narciarskich w Zakopanem
- Spotkania z Filmem Górskim w Zakopanem
- Dom Turysty im. Mariusza Zaruskiego w Zakopanem
- Klub Wysokogórski Zakopane
- Synagoga w Zakopanem
- RTON Gubałówka
- Gmina Tatrzańska
- Funt zakopiański
edytuj Linki zewnętrzne
- Strona Biura Promocji Zakopanego
- Oficjalna strona Zakopanego
- Mapy: Autopilot • Google Maps • Targeo • Zumi
- Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi
|
|||||||||||||
|
|||||||||||||
|
||||||||||||||